właściwości i zastosowanie wysokowęglowej stali martenzytycznej

Stal 1.4112 – właściwości i zastosowanie wysokowęglowej stali martenzytycznej

Stal 1.4112 należy do nierdzewnych stali martenzytycznych o wysokiej zawartości węgla. Po odpowiedniej obróbce cieplnej może osiągać dużą twardość i odporność na zużycie. Te cechy sprawiają, że materiał znajduje zastosowanie m.in. w produkcji elementów tnących, części maszyn i komponentów pracujących w warunkach intensywnego ścierania. Dobór stali konstrukcyjnej lub narzędziowej wymaga uwzględnienia nie tylko jej odporności na korozję. W wielu zastosowaniach równie istotne są twardość, odporność na zużycie czy możliwość obróbki cieplnej. 1.4112, oznaczana również jako X90CrMoV18, łączy właściwości charakterystyczne dla nierdzewnych stali chromowych z możliwością uzyskania wysokiej twardości.

Czym charakteryzuje się stal martenzytyczna 1.4112?

Stal martenzytyczna 1.4112 zawiera około 0,85–0,95% węgla oraz 17–19% chromu. W jej składzie znajdują się również molibden i wanad. Wysoka zawartość węgla umożliwia uzyskanie dużej twardości, natomiast chrom odpowiada m.in. za właściwości związane z odpornością korozyjną. Materiał jest ferromagnetyczny. W stanie po odpowiedniej obróbce cieplnej może osiągać twardość około 58–60 HRC. Jednocześnie charakteryzuje się wysoką odpornością na zużycie ścierne i może być polerowany mechanicznie na wysoki połysk. Dzięki temu sprawdza się w częściach, w których istotna jest zarówno twardość powierzchni, jak i dokładne wykończenie.

Stal nierdzewna hartowana – co daje obróbka cieplna?

Właściwości 1.4112 w dużym stopniu zależą od sposobu obróbki cieplnej. Stal nierdzewna hartowana uzyskuje strukturę martenzytyczną, która pozwala zwiększyć twardość i odporność na ścieranie. Dla tego gatunku stosuje się hartowanie z temperatury około 1000–1050°C, a szczegółowe parametry procesu należy dostosować do wymaganego rezultatu i technologii producenta. Taka stal nierdzewna utwardzona może być wykorzystywana w elementach poddawanych intensywnemu zużyciu mechanicznemu. Obróbka cieplna powinna być jednak planowana już na etapie projektowania części, ponieważ wpływa na późniejsze właściwości materiału. 

Gdzie stosuje się stal 1.4112?

Wysoka twardość oraz odporność na zużycie sprawiają, że stal martenzytyczna wysokowęglowa 1.4112 jest stosowana przede wszystkim tam, gdzie powierzchnia elementu jest narażona na intensywną pracę mechaniczną. Z tego gatunku wykonuje się między innymi noże i inne narzędzia tnące, tarcze perforowane, elementy urządzeń wykorzystywanych przy przetwórstwie tworzyw sztucznych, łożyska oraz wybrane narzędzia chirurgiczne. Materiał znajduje zastosowanie również w przemyśle spożywczym i budowie maszyn. Trzeba natomiast uwzględnić jego ograniczenia technologiczne. 1.4112 charakteryzuje się słabą skrawalnością i nie jest materiałem przeznaczonym do typowych konstrukcji spawanych. Projekt elementu powinien więc uwzględniać nie tylko parametry gotowej części, ale również sposób jej wykonania.

Czym różnią się 1.4112, 1.4125, 440B i 440C?

Oznaczenia pochodzące z różnych systemów mogą powodować nieporozumienia. Europejska 1.4112, czyli X90CrMoV18, jest określana jako gatunek odpowiadający lub zbliżony do amerykańskiej stali 440B. Nie należy automatycznie utożsamiać jej z 440C. 440C zawiera więcej węgla, co wpływa na możliwą do uzyskania twardość i charakterystykę materiału. Europejskim gatunkiem kojarzonym z 440C jest m.in. 1.4125 (X105CrMo17). Różnice w składzie chemicznym oznaczają, że 1.4112, 1.4125, 440B czy 440C nie powinny być traktowane jako dowolnie wymienne materiały. W dokumentacji technicznej można spotkać również oznaczenie H18 odnoszące się do wysokochromowych stali nierdzewnych. Przy zamianie materiału nie należy jednak kierować się podobieństwem nazw. Podstawą powinny być wymagania projektu, norma, skład chemiczny oraz oczekiwane właściwości po obróbce.

Kiedy warto wybrać 1.4112?

Gatunek 1.4112 jest przeznaczony przede wszystkim do zastosowań, w których potrzebne są wysoka twardość, odporność na zużycie oraz jednocześnie właściwości nierdzewne. Może być odpowiednim materiałem na elementy tnące i części maszyn pracujące w wymagających warunkach. Przed wyborem trzeba jednak określić środowisko pracy, wymagany poziom twardości, sposób obróbki oraz obciążenia części. Sama informacja, że materiał jest stalą nierdzewną, nie wystarcza do prawidłowego doboru. W przypadku 1.4112 o jej przydatności decyduje właśnie połączenie składu chemicznego, struktury martenzytycznej i właściwie przeprowadzonej obróbki cieplnej.