Żeliwo to stop żelaza z węglem, w którym węgla jest więcej niż 2,11 %, w praktyce zwykle 2,5–4 %, z dodatkiem krzemu, manganu, fosforu i siarki. Tak duża ilość węgla sprawia, że żeliwo topi się w znacznie niższej temperaturze niż stal, dobrze wypełnia formy odlewnicze i po zastygnięciu ma część węgla w postaci grafitu. To od kształtu tego grafitu zależy, czy żeliwo jest kruche jak klasyczne żeliwo szare, czy ciągliwe i wytrzymałe jak żeliwo sferoidalne używane na rury wodociągowe i elementy samochodów. W tym tekście wyjaśniamy, czym żeliwo różni się od stali, omawiamy rodzaje żeliwa i ich oznaczenia według norm PN-EN, podajemy gęstość, wytrzymałość i temperaturę topnienia, opisujemy zastosowania od kaloryferów i patelni po łoża obrabiarek, a także odpowiadamy na pytania, które padają najczęściej: czy żeliwo rdzewieje, czy jest magnetyczne, czy da się je spawać i ile płaci się za złom żeliwny.
W skrócie: żeliwo w 17 punktach
| Cecha | Wartość lub opis |
|---|---|
| Definicja | stop żelaza z węglem powyżej 2,11 % C (typowo 2,5–4 %), z krzemem 1–3 % |
| Granica stal / żeliwo | 2,11 % C: graniczna rozpuszczalność węgla w austenicie na wykresie żelazo–węgiel |
| Temperatura topnienia | ok. 1150–1250 °C (stal ok. 1450–1520 °C); eutektyka żelazo–węgiel w 1147 °C |
| Gęstość | 6,8–7,4 g/cm³, typowo ok. 7,1–7,2 g/cm³ (stal 7,85 g/cm³) |
| Postać węgla | grafit (żeliwa szare, sferoidalne, ciągliwe, wermikularne) albo cementyt (żeliwo białe) |
| Rodzaje | szare, sferoidalne, ciągliwe, wermikularne, białe, ADI |
| Oznaczenia PN-EN | EN-GJL (szare), EN-GJS (sferoidalne), EN-GJMW/EN-GJMB (ciągliwe), EN-GJV (wermikularne) |
| Wytrzymałość na rozciąganie | szare 100–350 MPa, sferoidalne 350–900 MPa, ADI do ok. 1400 MPa |
| Wydłużenie | szare poniżej 1 % (kruche), sferoidalne 2–22 % zależnie od gatunku |
| Najważniejsze zalety | lejność, tłumienie drgań (szare), odporność na ścieranie, niska cena odlewu |
| Najważniejsze wady | kruchość żeliwa szarego, trudne spawanie, ciężar |
| Magnetyzm | tak, żeliwo jest ferromagnetyczne (wyjątek: austenityczne żeliwa niklowe) |
| Korozja | rdzewieje, choć zwykle wolniej niż stal węglowa; żeliwo szare tworzy na powierzchni ochronną skorupę |
| Spawalność | trudna: wymaga podgrzewania lub specjalnych spoiw niklowych |
| Typowe wyroby | grzejniki, garnki i patelnie, wkłady kominkowe, włazy, rury, korpusy pomp, tarcze hamulcowe, bloki silników |
| Cena złomu żeliwnego (PL, 2026, orientacyjnie) | zwykle kilkadziesiąt groszy do ok. 1 zł za kg, zależnie od skupu i czystości |
| Najczęstsza pomyłka | uznawanie każdego żeliwa za kruche: sferoidalne gnie się i jest wytrzymałe jak stal |
Co to jest żeliwo
Żeliwo powstaje przez przetopienie surówki z wielkiego pieca, złomu stalowego i żeliwnego oraz dodatków stopowych, najczęściej w żeliwiaku albo piecu indukcyjnym, a następnie odlanie ciekłego metalu do form piaskowych lub metalowych. Od stali różni się przede wszystkim zawartością węgla. W stali węgiel jest całkowicie rozpuszczony w żelazie albo związany w cementycie, a w żeliwie jest go tak dużo, że część wydziela się podczas krzepnięcia jako grafit. Wykres żelazo–węgiel wyznacza granicę na 2,11 % C: powyżej tej wartości w stopie pojawia się eutektyka, czyli mieszanina krzepnąca w stałej, najniższej temperaturze około 1147 °C. To ona daje żeliwu dobrą lejność i niską temperaturę odlewania.
Historycznie żeliwo było pierwszym produktem wielkiego pieca, a stal otrzymywano z niego dopiero przez świeżenie, czyli wypalanie nadmiaru węgla. O tej drodze piszemy w tekście o piecach do wytwarzania stali. Dziś surówka nadal jest półproduktem hut, ale żeliwo odlewnicze to osobna, ogromna gałąź przemysłu: odlewnie w Polsce produkują setki tysięcy ton odlewów żeliwnych rocznie, głównie dla motoryzacji, maszyn i budownictwa.
Rodzaje żeliwa i ich oznaczenia
Podstawowy podział żeliw wynika z postaci węgla. Jeśli węgiel jest związany w cementycie, przełom jest jasny i mówimy o żeliwie białym. Jeśli wydziela się jako grafit, przełom jest szary, a własności zależą od kształtu wydzieleń: płatki działają w metalu jak mikroskopijne karby i osłabiają go, kulki prawie nie przerywają osnowy. Oznaczenia według PN-EN 1560 zaczynają się od EN-GJ (G jak odlew, J jak żelazo), po czym następuje litera kształtu grafitu.
| Rodzaj | Oznaczenie i norma | Postać węgla | Rm [MPa] | Wydłużenie A [%] | Typowe zastosowania |
|---|---|---|---|---|---|
| Żeliwo szare | EN-GJL-150 … 350, PN-EN 1561 | grafit płatkowy | 150–350 | < 1 | korpusy maszyn, łoża obrabiarek, tarcze hamulcowe, kaloryfery, wkłady kominkowe |
| Żeliwo sferoidalne | EN-GJS-350-22 … 900-2, PN-EN 1563 | grafit kulkowy | 350–900 | 2–22 | rury wodociągowe, wały korbowe, zwrotnice, armatura, włazy |
| Żeliwo ciągliwe | EN-GJMW (białe), EN-GJMB (czarne), PN-EN 1562 | grafit kłaczkowy po wyżarzaniu | 300–800 | 1–16 | łączniki rurowe (fitingi), drobne części maszyn, okucia |
| Żeliwo wermikularne | EN-GJV-300 … 500, PN-EN 16079 | grafit robaczkowy | 300–500 | 0,5–2 | bloki i głowice silników wysokoprężnych, kolektory wydechowe |
| Żeliwo sferoidalne ausferrytyczne (ADI) | EN-GJS-800-10 … 1400-1, PN-EN 1564 | grafit kulkowy w osnowie ausferrytycznej | 800–1400 | 1–10 | koła zębate, elementy zawieszeń, części maszyn rolniczych |
| Żeliwo białe | stopowe żeliwa odporne na ścieranie, PN-EN 12513 | cementyt | kruche, bardzo twarde | ≈ 0 | płyty i elementy młynów, pompy do zawiesin, części narażone na ścieranie |
W starszej dokumentacji i na rysunkach z czasów PRL spotyka się dawne polskie oznaczenia, np. Zl 200 czy Zl 250 dla żeliwa szarego, gdzie liczba także oznacza wytrzymałość na rozciąganie w MPa. Przy zamawianiu odlewów i części zamiennych według starych rysunków trzeba je przełożyć na odpowiedniki z norm PN-EN.
Właściwości żeliwa: gęstość, temperatura topnienia, wytrzymałość
Gęstość żeliwa jest mniejsza niż stali, bo grafit jest znacznie lżejszy od żelaza. Żeliwo szare waży typowo ok. 7,1–7,2 g/cm³, sferoidalne ok. 7,1 g/cm³, a stal 7,85 g/cm³. Przy dużych odlewach ta różnica jest odczuwalna: płyta o wymiarach 400 × 300 × 20 mm z żeliwa szarego waży kilka procent mniej niż ta sama płyta ze stali.
| Materiał | Masa płyty 400 × 300 × 20 mm [kg] | Gęstość [g/cm³] |
|---|---|---|
| żeliwo szare EN-GJL-250 | 17,28 | 7,20 |
| żeliwo sferoidalne EN-GJS-400-15 | 17,04 | 7,10 |
| stal konstrukcyjna | 18,84 | 7,85 |
| aluminium | 6,48 | 2,70 |
- Temperatura topnienia: ok. 1150–1250 °C, zależnie od zawartości węgla i krzemu; żeliwo o składzie eutektycznym krzepnie w ok. 1147 °C. Stal topi się w ok. 1450–1520 °C, dlatego żeliwo jest łatwiejsze i tańsze w odlewaniu.
- Wytrzymałość na ściskanie żeliwa szarego jest 3–4 razy większa niż na rozciąganie, dlatego dobrze pracuje w elementach ściskanych, np. podstawach maszyn i stopach kolumn.
- Tłumienie drgań: płatki grafitu rozpraszają energię drgań, przez co żeliwo szare tłumi je wielokrotnie lepiej niż stal. To główny powód, dla którego łoża obrabiarek i korpusy precyzyjnych maszyn odlewa się z żeliwa.
- Przewodność cieplna żeliwa szarego jest stosunkowo wysoka, a w połączeniu z dużą masą daje równomierne nagrzewanie i powolne oddawanie ciepła, co wykorzystują patelnie, garnki i grzejniki.
- Odporność na ścieranie: grafit działa jak smar stały, stąd żeliwne tuleje cylindrów i prowadnice.
- Kruchość: żeliwo szare nie odkształca się plastycznie, tylko pęka, np. przy uderzeniu albo nagłej zmianie temperatury. Żeliwo sferoidalne zachowuje się pod tym względem jak stal.
Żeliwo a stal: różnice
| Cecha | Żeliwo | Stal |
|---|---|---|
| Zawartość węgla | powyżej 2,11 %, typowo 2,5–4 % | do 2,11 %, w konstrukcyjnych zwykle do 0,25 % |
| Temperatura topnienia | ok. 1150–1250 °C | ok. 1450–1520 °C |
| Gęstość | ok. 7,1–7,2 g/cm³ | ok. 7,85 g/cm³ |
| Sposób kształtowania | odlewanie | walcowanie, kucie, tłoczenie, odlewanie |
| Plastyczność | szare: brak, sferoidalne: dobra | dobra |
| Spawalność | trudna | dobra (stale konstrukcyjne) |
| Tłumienie drgań | bardzo dobre (szare) | słabe |
| Obrabialność skrawaniem | dobra, krótki wiór | zależna od gatunku |
| Cena wyrobu | niska przy odlewach o złożonym kształcie | niższa przy prostych profilach i blachach |
W praktyce warsztatowej żeliwo łatwo rozpoznać: przełom jest szary i ziarnisty, a nie srebrzysty i włóknisty jak w stali, a przy szlifowaniu iskry są krótkie, czerwonawe i słabo się rozgałęziają. Żeliwo szare przy obróbce skrawaniem daje krótki, sypki wiór i brudzi ręce grafitem. Ogólne podziały stali, z którymi żeliwo bywa mylone, opisujemy w tekście o rodzajach stali.
Zastosowania żeliwa w domu i przemyśle
- Ogrzewanie: grzejniki członowe, wymienniki kotłów, wkłady kominkowe i piece. Żeliwo długo trzyma ciepło i nie paczy się od temperatury, więc nadaje się do pracy przy ogniu. O doborze kominka piszemy w tekście kominek do salonu.
- Kuchnia: garnki, brytfanny, patelnie i ruszty. Wymagają sezonowania, czyli wypalenia cienkiej warstwy tłuszczu, i suszenia po myciu; wersje emaliowane tego nie potrzebują.
- Instalacje: rury i kształtki kanalizacyjne, rury ciśnieniowe z żeliwa sferoidalnego do wody (PN-EN 545) i ścieków (PN-EN 598), korpusy zaworów i pomp, włazy kanałowe i wpusty uliczne (PN-EN 124).
- Motoryzacja: bloki i głowice silników, tarcze i bębny hamulcowe, kolektory wydechowe, wały korbowe i zwrotnice z żeliwa sferoidalnego.
- Maszyny: łoża i stoły obrabiarek, korpusy przekładni, koła pasowe, tuleje cylindrów, przeciwwagi.
- Architektura i mała architektura: ogrodzenia, balustrady, latarnie, ławki i elementy zabytkowe odlewane w XIX i na początku XX wieku.
Grzejnik żeliwny, stalowy czy aluminiowy
To pytanie wraca co sezon grzewczy. Grzejnik żeliwny ma dużą masę i pojemność wodną, więc nagrzewa się wolno, ale długo oddaje ciepło po wyłączeniu kotła; dobrze sprawdza się w starszych instalacjach z kotłem na paliwo stałe i w pomieszczeniach, gdzie liczy się stabilna temperatura. Jest bardzo trwały i odporny na korozję od strony wody, ale ciężki i drogi w montażu. Grzejnik stalowy płytowy jest lekki, tani i szybko reaguje na regulację termostatu, co pasuje do kotłów gazowych i pomp ciepła. Aluminiowy nagrzewa się najszybciej i ma małą pojemność wodną, ale jest wrażliwy na skład wody i wymaga instalacji bez elementów, które mogą wywołać korozję galwaniczną. O tym, jak łączenie metali w instalacji przyspiesza korozję, piszemy przy rurach miedzianych.
| Cecha | Żeliwny | Stalowy płytowy | Aluminiowy |
|---|---|---|---|
| Bezwładność cieplna | duża, długo grzeje po wyłączeniu | średnia | mała, szybka reakcja |
| Pojemność wodna | duża | średnia | mała |
| Masa | duża | mała | najmniejsza |
| Odporność na korozję od strony wody | bardzo dobra | dobra przy odtlenionej wodzie | wrażliwy na pH i mieszanie metali |
| Współpraca z pompą ciepła i niską temperaturą zasilania | słabsza | dobra przy dużej powierzchni | dobra |
| Trwałość | kilkadziesiąt lat | ok. 20–30 lat | ok. 20–30 lat |
Czy żeliwo da się spawać i obrabiać
Żeliwo szare spawa się trudno: duża ilość węgla sprawia, że przy szybkim stygnięciu strefa przy spoinie zabiela się, czyli twardnieje i kruszeje, a naprężenia skurczowe łatwo powodują pęknięcia. Stosuje się dwie drogi: spawanie na gorąco z podgrzaniem całego elementu do kilkuset stopni i powolnym studzeniem albo spawanie na zimno krótkimi ściegami elektrodami na bazie niklu, z młotkowaniem spoiny. Dużo łatwiej spawa się żeliwo sferoidalne. Procedury, elektrody i najczęstsze błędy opisujemy w poradniku spawanie żeliwa.
Obróbka skrawaniem żeliwa szarego jest za to łatwa: wiór się kruszy, grafit smaruje ostrze, a obróbkę prowadzi się zwykle na sucho. Żeliwo sferoidalne skrawa się podobnie jak stal średniowęglowa. Ogólne zasady opisujemy w tekście obróbka skrawaniem, a wiercenie pod gwinty w żeliwie w poradniku wiertło pod gwint.
⚠️ WAŻNE OSTRZEŻENIE!
Przy szlifowaniu i cięciu żeliwa powstaje pył grafitowy i metaliczny: pracuj w masce przeciwpyłowej co najmniej klasy FFP2 i w okularach. Elementy żeliwne pękają bez ostrzeżenia przy uderzeniu lub gwałtownym schłodzeniu, np. polaniu rozgrzanej patelni lub wkładu kominkowego zimną wodą: odłamki są ostre. Ciężkie odlewy (grzejniki, wkłady kominkowe) przenoś we dwie osoby lub z użyciem wózka.
W razie wypadku: numer alarmowy 112.
Korozja i konserwacja żeliwa
Żeliwo rdzewieje, ale w praktyce często wolniej niż zwykła stal węglowa. Na żeliwie szarym w wodzie i gruncie tworzy się warstwa produktów korozji przemieszanych z grafitem, która częściowo chroni metal; to jeden z powodów, dla których dziewiętnastowieczne rury i ogrodzenia żeliwne przetrwały do dziś. Długotrwała korozja w gruncie może jednak prowadzić do grafityzacji, czyli wypłukania żelaza i pozostawienia kruchej, grafitowej struktury, która zachowuje kształt, ale traci wytrzymałość. Dlatego współczesne rury z żeliwa sferoidalnego mają powłoki cynkowe i wykładziny cementowe. Rdzę z elementów żeliwnych usuwa się podobnie jak ze stali, metody opisujemy w tekście jak usunąć rdzę z metalu.
Ile kosztuje żeliwo: złom i odlewy
| Pozycja | Orientacyjna cena (PL, 2026) | Uwagi |
|---|---|---|
| Złom żeliwny w skupie | zwykle kilkadziesiąt groszy do ok. 1 zł/kg | zależy od skupu, ilości i czystości; grzejniki i bloki silników bywają w osobnych klasach |
| Grzejnik żeliwny używany | od kilkudziesięciu złotych za grzejnik | ceny ogłoszeń zależą od liczby członów i stanu |
| Grzejnik żeliwny nowy, dekoracyjny | od kilkuset do kilku tysięcy złotych | zależnie od liczby członów i wykończenia |
| Patelnia lub garnek żeliwny | ok. 100–800 zł | emaliowane droższe od surowych |
| Odlew na zamówienie | wycena indywidualna | decyduje masa, seria, model odlewniczy i obróbka |
Najczęstsze błędy i mity
| Mit lub błąd | Jak jest naprawdę |
|---|---|
| „Żeliwo zawsze jest kruche” | kruche jest żeliwo szare i białe; sferoidalne i ADI są wytrzymałe i ciągliwe |
| „Żeliwo nie rdzewieje” | rdzewieje, choć często wolniej niż stal; w gruncie może ulegać grafityzacji |
| Polewanie rozgrzanej patelni lub wkładu kominkowego zimną wodą | szok termiczny pęka żeliwo szare |
| Spawanie żeliwa jak stali, bez podgrzewania i bez właściwych elektrod | pęknięcia przy spoinie i zabielenie |
| Mylenie żeliwa z ciężką stalą odlewaną (staliwem) | staliwo ma poniżej 2 % węgla i spawa się jak stal; rozstrzyga przełom i iskra |
| Mycie surowej patelni żeliwnej w zmywarce | zmywa warstwę sezonowania i wywołuje rdzę |
Normy i dokumenty
- PN-EN 1560: odlewnictwo, system oznaczania żeliwa (symbole i numery materiałów).
- PN-EN 1561: żeliwo szare.
- PN-EN 1562: żeliwo ciągliwe.
- PN-EN 1563: żeliwo sferoidalne.
- PN-EN 1564: żeliwo sferoidalne ausferrytyczne (ADI).
- PN-EN 16079: żeliwo z grafitem wermikularnym.
- PN-EN 12513: żeliwa odporne na ścieranie.
- PN-EN 545 i PN-EN 598: rury, kształtki i akcesoria z żeliwa sferoidalnego do wody i do ścieków.
- PN-EN 124: zwieńczenia wpustów i studzienek kanalizacyjnych (włazy).
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Żeliwo to stop żelaza z węglem zawierający ponad 2,11 % węgla, w praktyce zwykle 2,5–4 %, z dodatkiem krzemu, manganu, fosforu i siarki. Dzięki dużej ilości węgla topi się w ok. 1150–1250 °C i dobrze wypełnia formy, dlatego kształtuje się je przez odlewanie. Część węgla wydziela się w nim jako grafit, a jego kształt (płatki, kulki, kłaczki) decyduje o tym, czy żeliwo jest kruche, czy ciągliwe.
Przede wszystkim zawartością węgla: stal ma go do 2,11 %, żeliwo więcej, typowo 2,5–4 %. Żeliwo topi się w ok. 1150–1250 °C, stal w ok. 1450–1520 °C, więc żeliwo łatwiej odlewać, a stal walcować i kuć. Żeliwo jest lżejsze (ok. 7,1–7,2 wobec 7,85 g/cm³), lepiej tłumi drgania i trudniej się je spawa. Żeliwo szare jest kruche, ale żeliwo sferoidalne ma wytrzymałość i ciągliwość zbliżoną do stali.
Najważniejsze to kruchość żeliwa szarego (pęka zamiast się odkształcić, np. przy uderzeniu lub nagłym schłodzeniu), trudne spawanie, duża masa i to, że żeliwa nie da się walcować ani kuć jak stali, tylko odlewać. Żeliwo rdzewieje, a w gruncie może ulegać grafityzacji. Wiele z tych wad nie dotyczy żeliwa sferoidalnego, które jest wytrzymałe i ciągliwe.
Gęstość żeliwa wynosi zwykle ok. 7,1–7,2 g/cm³, czyli 7 100–7 200 kg na metr sześcienny, w zależności od rodzaju i zawartości grafitu (zakres 6,8–7,4 g/cm³). To o kilka procent mniej niż stal (7,85 g/cm³). Przykładowo płyta 400 × 300 × 20 mm z żeliwa szarego waży ok. 17,3 kg, a ze stali ok. 18,8 kg.
Tak. Żeliwo zawiera głównie żelazo, więc koroduje jak stal, choć w wielu warunkach wolniej, bo na powierzchni powstaje warstwa produktów korozji z grafitem, która częściowo chroni metal. W gruncie i wodzie może dochodzić do grafityzacji, czyli wypłukiwania żelaza. Patelnie i garnki żeliwne chroni warstwa wypalonego tłuszczu, a rury i włazy powłoki cynkowe, bitumiczne lub cementowe.
Tak, typowe żeliwa szare, sferoidalne i ciągliwe są ferromagnetyczne, bo ich osnowa to ferryt lub perlit, tak jak w stali. Wyjątkiem są specjalne żeliwa austenityczne z dużą zawartością niklu (np. typu Ni-Resist), które są niemagnetyczne lub słabo magnetyczne. Magnes nie odróżni więc żeliwa od stali; pomaga przełom, iskra przy szlifowaniu i rodzaj wióra.
Da się, ale jest to trudne, zwłaszcza w przypadku żeliwa szarego. Stosuje się spawanie na gorąco z podgrzaniem elementu i powolnym studzeniem albo spawanie na zimno krótkimi ściegami elektrodami na bazie niklu, z młotkowaniem spoiny, żeby ograniczyć naprężenia. Żeliwo sferoidalne spawa się łatwiej. Elementy pracujące pod ciśnieniem i nośne powinien naprawiać spawacz z uprawnieniami.
Zależy od instalacji. Żeliwny ma dużą masę i pojemność wodną, długo oddaje ciepło i jest bardzo trwały, więc pasuje do kotłów na paliwo stałe i starszych instalacji. Stalowy płytowy jest lekki, tańszy i szybko reaguje na termostat, co lepiej współpracuje z kotłami gazowymi i pompami ciepła przy niższej temperaturze zasilania. Dobór do mocy i temperatury robi projektant instalacji.
W 2026 roku polskie skupy płacą za złom żeliwny orientacyjnie od kilkudziesięciu groszy do ok. 1 zł za kilogram. Cena zależy od skupu, ilości, czystości (bez gumy, tworzyw i innych metali) i klasy złomu; grzejniki, bloki silników i odlewy maszynowe bywają rozliczane osobno. Stawki zmieniają się z rynkiem stali, dlatego przed oddaniem większej partii warto zadzwonić do kilku skupów.
Źródła
- PN-EN 1560. „Odlewnictwo. System oznaczania żeliwa. Znak i numer materiału”. PKN.
- PN-EN 1561. „Odlewnictwo. Żeliwo szare”. PKN.
- PN-EN 1563. „Odlewnictwo. Żeliwo sferoidalne”. PKN.
- PN-EN 1562. „Odlewnictwo. Żeliwo ciągliwe”. PKN.
- PN-EN 1564. „Odlewnictwo. Żeliwo sferoidalne ausferrytyczne”. PKN.
- PN-EN 16079. „Odlewnictwo. Żeliwo z grafitem wermikularnym”. PKN.
- PN-EN 545. „Rury, kształtki i wyposażenie z żeliwa sferoidalnego oraz ich złącza do rurociągów wodnych”. PKN.
- PN-EN 124. „Zwieńczenia wpustów i studzienek kanalizacyjnych do nawierzchni dla ruchu pieszego i kołowego”. PKN.
- Dobrzański L. A. (2002). „Podstawy nauki o materiałach i metaloznawstwo”. WNT.
- Podrzucki C. (1991). „Żeliwo. Struktura, właściwości, zastosowanie”. Wydawnictwo ZG STOP.
Sprawdź też
- Stal: rodzaje, właściwości i zastosowania (hub działu)
- Spawanie żeliwa: metody, elektrody, błędy
- Piec do wytwarzania stali: od surówki do stali
- Rodzaje stali: podziały i oznaczenia
- Ile waży stal i jaka jest jej gęstość
- Kominek do salonu: jak wybrać
- Jak usunąć rdzę z metalu
- Obróbka skrawaniem: rodzaje i narzędzia
- Stal damasceńska: wootz i damast zgrzewany
- Rodzaje metali: podziały i właściwości
Treści mają charakter informacyjno-edukacyjny. Własności mechaniczne podano wg norm wyrobu i literatury; wymagania dla konkretnego odlewu zależą od grubości ścianki i warunków odbioru. Naprawy spawalnicze elementów ciśnieniowych, nośnych i instalacji gazowych wykonuje wyłącznie spawacz z odpowiednimi uprawnieniami. Ceny są orientacyjne (XI 2026) i zmieniają się z rynkiem złomu.
